Hoe grote cosmetische klinieken de risico's van siliconen borstimplantaten verzwijgen
Worden vrouwen ziek van hun siliconen borstimplantaten? Die discussie woedt al jaren. Om patiënten te beschermen is er in de medische beroepsgroep een strikte afspraak: vrouwen moeten voorafgaand aan een ingreep volledig en objectief worden geïnformeerd over alle mogelijke risico’s en complicaties. Maar dat gebeurt lang niet altijd, blijkt uit onderzoek van Radar.
Radar bezocht met een verborgen camera vier van de grootste en bekendste klinieken van Nederland voor een adviesgesprek: Boerhaave Medisch Centrum, Bergman Clinics, Esthetisch Centrum Jan van Goyen en de Velthuis Kliniek.
Verplicht informeren over risico’s en alternatieven
Volgens de officiële richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC) zijn chirurgen verplicht om patiënten uitgebreid in te lichten over de risico's van borstprotheses en over alternatieve behandelmethoden. Denk hierbij aan een borstvergroting met eigen vetweefsel, protheses gevuld met fysiologisch zout, of het volledig afzien van de operatie.
Om te garanderen dat deze informatie wordt besproken, heeft de NVPC een chirurgische bijsluiter opgesteld. Deze dient tijdens het consult te worden doorgenomen en door de patiënt te worden ondertekend.
Geen bijsluiter, geen alternatieven
De praktijk blijkt anders: bij geen van de vier bezochte klinieken komt deze bijsluiter tijdens het fysieke consult ter sprake. Eén van de klinieken stuurt het document achteraf per e-mail toe. Ook krijgt de consument geen bijsluiter mee van de specifieke implantaten die worden aanbevolen.
In plaats van een brede voorlichting worden er tijdens de gesprekken direct pasprotheses aangemeten voor siliconen implantaten. Wanneer de consument expliciet vraagt naar alternatieven, zoals implantaten gevuld met zout water, wordt dit door de artsen ontmoedigd.
Risico’s siliconen implantaten
De discussie over de veiligheid van siliconen is niet nieuw. In 2018 werden de populaire implantaten van fabrikant Allergan wereldwijd van de markt gehaald vanwege een verhoogde kans op een zeldzame vorm van lymfeklierkanker (BIA-ALCL). Daarnaast melden veel vrouwen ernstige klachten zoals chronische vermoeidheid, spierpijn en gewrichtsklachten, ook wel Breast Implant Illness (BII) of het ASIA-syndroom genoemd.
Hoewel een onomstotelijk verband tussen de implantaten en deze klachten in grote studies complex aan te tonen is, is de absolute veiligheid van siliconen evenmin bewezen.
‘Het is absoluut veilig’
In de spreekkamers wordt deze wetenschappelijke onzekerheid niet benoemd. In plaats daarvan beweren de chirurgen stellig dat het wetenschappelijk bewezen is dat implantaten veilig zijn: "Het is absoluut veilig, er gebeurt echt helemaal niks," verzekerde een plastisch chirurg van het Boerhaave Medisch Centrum.Het ASIA-syndroom werd door deze arts afgedaan als "onbekende klachten die nergens aan toe te schrijven zijn". De patiënt kreeg het advies om vooral niet op internet te gaan zoeken: "Niet googelen, want dan word je helemaal tureluurs".
Bij Bergman Clinics werd een vergelijkbaar standpunt ingenomen. De arts gaf weliswaar toe dat er "vast een klein beetje lekkage van siliconen door het lijf" plaatsvindt, maar zei direct daarna: "Er is geen relatie tussen siliconen en ziekte. Dat wordt allemaal wel beweerd, maar dat is nooit gevonden.’’
'Bewijsvoering rammelt aan alle kanten'
Deze stellige claims over absolute veiligheid zijn feitelijk onjuist, stelt epidemioloog Dick Bijl: “Dit is het downplayen van kritische informatie”. Hij concludeert dat het wetenschappelijke onderzoek waarmee klinieken de veiligheid van implantaten onderbouwen methodologisch tekortschiet.
Bijl beoordeelde eerder voor Radar een groot aantal onderzoeken naar de veiligheid van siliconen borstimplantaten. Het zijn onder meer de onderzoeken die klinieken en de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC) gebruiken om de veiligheid van implantaten te onderbouwen. Ook onderzoeken die de klachten juist in verband brengen met de protheses zijn meegenomen.
Het volledige rapport van Dr. D Bijl is te vinden in onderstaand artikel
Bijl zegt daarover: “Er is behoorlijk wat onderzoek gedaan, maar dat onderzoek is gewoon niet goed genoeg om harde conclusies uit te kunnen trekken. Dat is heeft alles te maken met de wet en regelgeving rondom de introductie van medische hulpmiddelen. Fabrikanten hoeven geen uitgebreid, gerandomiseerd onderzoek te doen naar de werkzaamheid en veiligheid. Daar zitten we mee en daar worden we gewoon niet wijzer van.”
SiliconenpoliInternist professor Prabath Nanayakkara is hoofd van de speciale siliconenpoli van het Amsterdam UMC. Hij is ervan overtuigd dat een deel van de vrouwen met siliconen protheses klachten ontwikkelt.
"In onze patiëntenpopulatie hebben wij siliconen aangetoond in de okselklieren. We hebben bij sommige patiënten speciale PET-scans gedaan om de actieve ontstekingen van de klieren in de borstkas aan te tonen. Ik wil niet zeggen dat alle vrouwen klachten krijgen, wij zijn ervan overtuigd dat een gedeelte van de patiënten klachten krijgt.”
‘Black box warning’
In Amerika verplicht de toezichthouder FDA fabrikanten tot een black box warning: de zwaarste medische waarschuwing die de Amerikaanse wet kent.
Hierin staat:
Implantaten zijn niet voor het leven: Het risico op complicaties neemt toe naarmate de implantaten langer in het lichaam zitten. Veel vrouwen zullen hun implantaten uiteindelijk moeten laten verwijderen of vervangen.
Risico op BIA-ALCL (lymfeklierkanker): Getextureerde (ruwe) borstimplantaten zijn gekoppeld aan een verhoogd risico op een zeldzame, maar ernstige vorm van immuunsysteemkanker, genaamd Breast Implant-Associated Anaplastic Large Cell Lymphoma.
Breast Implant Illness (BII): Sommige vrouwen ervaren onverklaarbare, systemische klachten zoals chronische vermoeidheid, geheugenverlies, gewrichtspijn en spierpijn. Deze verzameling klachten wordt BII genoemd.
Omdat Nederlandse klinieken de bijsluiters niet meegeven, krijgt de consument deze waarschuwing nooit te zien.
Reactie van de NVPC: In een schriftelijke reactie aan Radar laat de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC) weten de kritiek op de voorlichting niet te herkennen. Wel noemt de vereniging sommige uitspraken van de artsen ‘ongelukkig geformuleerd’.
Voorzitter Bert van Drunen schrijft: “De aanbeveling om ‘niet te googelen’ dient te worden begrepen in de context van de aantoonbaar schadelijke desinformatie die online circuleert over borstimplantaten: inclusief eerdere Radar-uitzendingen die door clinici en patiëntenverenigingen als ongenuanceerd zijn bestempeld. Dit advies is bedoeld om de patiënt te begeleiden naar betrouwbare informatiebronnen, niet om informatie te onthouden.”
De NVPC benadrukt verder dat de bijsluiter, informed consent en uitgebreide risicobespreking geen vrijblijvende aanbevelingen zijn maar bindende vereisten voor alle NVPC-leden.